Historia w Potopie
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Sienkiewicz w odczycie O powieści historycznej z 1889 roku mówił o tym, że „fantazja na tle dziejów” nie tylko nie powinna szkodzić przekazywaniu prawdy dziejów, ale będzie ich ożywieniem. Elementy historyczne w Potopie oparte są na rzetelnym sprawdzeniu faktów historycznych i długotrwałej analizie materiałów źródłowych. Solidne przygotowanie autora nie powinno skłaniać jednak czytelników do traktowania powieści jako podręcznika historii. Sienkiewicz nie „przepisywał” wykorzystywanych przez siebie źródeł. Raczej łączył je, dostosowywał do wizji, którą chciał przedstawić w powieści, nadawał im nowe znaczenia. Nie można zapomnieć o włączeniu postaci fikcyjnych do rzeczywistości zbudowanej zgodnie z faktami historycznymi. Bardzo często czyny rzeczywistych postaci opisane w źródłach Sienkiewicz przypisywał w powieści fikcyjnym bohaterom.

Historia w Potopie dotyczy przede wszystkim dwóch lat najazdu szwedzkiego: 1655-1656. Pobocznie wspomniana jest wojna moskiewska, określona w powieści ze względu na cenzurę:
rozpaliła się wówczas wzdłuż całej wschodniej ściany Rzeczypospolitej
i pojawia się nazwisko Chowańskiego, dowódcy wojsk moskiewskich.

Fakty historyczne podporządkowane są nadrzędnej idei ukazanej w Potopie, która jest „pokrzepienie serc”. Wyjście z kryzysu i zwycięstwo dokonują się przede wszystkim na polu walki. Dostosowanie faktów do celu powieści wymagało wyostrzenia niektórych i zmniejszenia znaczenia innych. Przejaskrawiony zostaje na przykład obraz klęski i rozbicia kraju w przededniu ataku Szwedów na kraj. Chodziło o efekt artystyczny – uwydatnienie beznadziei, w której znalazła się Polska. Podobnie wyostrzony został obraz zdrady Polaków i powszechnego poddania się Szwedom. W przypadku poddania się Litwy Szwedom brakowało dokładnych źródeł historycznych, dlatego też w dużej części opis ten jest zmyśleniem i kreacją Sienkiewicza. W powieści Gosiewski nie podpisał ugody kiejdańskiej, w rzeczywistości na akcie widnieje jego podpis. Przyjęcie aktu kiejdańskiego było negocjowane, nie mogło więc stanowić tak wielkiego zaskoczenia jak opisywane w powieści.

Wiadomo też, że wojsko nie zbuntowało się przeciwko Radziwiłłowi w trakcie uczty, ale znacznie później – w połowie września. Dla uwydatnienia wymowy dzieła zniekształcone zostały także motywy, które kierowały podpisaniem ugody przez Janusza Radziwiłła. W powieści kieruje nim przede wszystkim pycha i dążenie do zostania królem. W rzeczywistości na tę decyzję wpływały także okoliczności zewnętrzne, które zmuszały go do poszukiwania drogi wyjścia z trudnej sytuacji, czyli jednoczesnego zagrożenia ze strony Rosji (8 sierpnia 1655 roku zajęła Wilno) i Szwecji (10 sierpnia 1655 roku opanowała Dyneburg).

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Postawa Polaków wobec najazdu Szwedów
2  Powieść historyczna
3  Potop - bohaterowie



Komentarze
artykuł / utwór: Historia w Potopie


  • O proszę bardzo inteligentna wypowiedź Pani poniżej, w pełni się zgadzam i cieszę się, że ktoś to napisał i ja już nie muszę.. leniwy jestem :) Pozdrawiam :)
    Kalle ()

  • Zauważmy że "Potop" nie miał być encyklopedią czy kolejnym potencjalnym źródłem historycznym mówiącym o latach 1655-56, ale powieścią, co z góry zakład istnienie fikcji literackiej.Poza tym drodzy Panowie Koledzy na dole,szanując Wasze wypowiedz ośmielę sie zakwestionować zawarte w nich informacje.Wypowiedz typu:"Zauważmy, że w faktach historycznych jest tak.." traktuje lekko pobłażliwie i z półuśmiechem.Jakie fakty historyczne? Gdzie je Pan znalazł? Albo:"jeszcze jedno to to, że tak naprawdę..." Jest Pan pewien że zna Pan prawdę? Przypuszczam że nie zdajecie sobie sprawy z tego że większość tak zwanych 'źródeł historycznych' to po prostu interpretacje autorów i narracje historyczne. Tak więc sugerowałabym traktowanie historii z przymrużeniem oka:) Pozdrawiam:)
    ja-ona ()

  • Nie ma powiedziane, że wydarzeniem historycznym było oprócz obrony Jasnej Góry, wtargnięcie na Warszawę, albo bitwa pod żywcem albo jedne z ważniejszych, że cala wojna rozpoczęła się na Wielkopolsce, gdzie został podpisany akt o kapitulacji. bo jest kilka wątków historycznych.
    Paulina ()

  • czy ktoś nie zauważył że Częstochowa się nie broniła że to klasztor Jasnogórski się bronił i to klasztor nawet zrównał z ziemią Częstochowę?? Ja to zauważyłem , szkoda że inni nie!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    AdaM ()

  • ważne są: idealizacja polskiego władcy, sakralizacja, mitologizacja narodu. nie widze tego w opracowaniach a jest to kapitalnie ważne- nie moze zabraknąc w zadnym kluczu interpretacyjnym!!
    kisskiss ()

  • w tym tekście chodzi o fakty historyczne, a fikcja jaka została ukazana w 'Potopie'. tak naprawdę to już przed obroną Częstochowy powstawała liczna partyzantka, która skutecznie walczyła z najeźdźcą. w historii obrona Jasnej Góry wyglądała kompletnie inaczej niż ukazał to Sienkiewicz..np: Kordecki oddał klasztor pod panowanie Szwedów, ale nie wpuścił ich poza mury, w powieści nawet wzmianki o tym nie ma. jeszcze jedno to to, że tak naprawdę J.G. oblegało 3 tys. żołnierzy, gdzie w książce jest ich 9tys. :) Sienkiewicz musiał troszkę to ubarwić bo jak każdy wie książka ta pisana jest przecież 'ku pokrzepieniu serc'
    kamil ()

  • Cytuję: "W Potopie przypisywane jest także zbyt wielkie znaczenie obronie Częstochowy jako impulsowi do powstania kraju.", ogólnie prace na tej stronce wszystkie ok ale to jest jedyny tekst z którym się nie zgadzam:/a może właśnie autorowi chodziło o to żeby pokazać jak bardzo ważna dla Polaków były Częstochowa. Zauwazmy, że w faktacj historycznych jest tak, że zdrajcy są ale ci zdrajcy wyraźnie podkreślili Szwedom że nie maja prawa wtrgnąć na jasną górę i dzięki temu atakowi cała szlachta(zdrajcy ze szlachty) opamiętali się i zawrócili na dobrą stronę, także obrona Częstochowy w tym utworze ma bardzo duże i szczególne znzaczenie!!!
    patryk ()





Tagi: